Katalog
[ Alexander Avanessov ] [Lazar Pejović ] [ Duško Miljanić ]
Kuva kaj majpalune brš dikhela pe majbut sar hi te kaj hi e cinone manuša ( a kaj seha ,ajbut gija kaj ni resljola o društvo) ćerdak jek duho te ćerdon umjetnostujra
kaj ka ćeren bući lenca.(Angažuvime umjetnost inaj ane crnogorsko tradicija; a akaja putardimata mutavek kaj i kuva džal pe aver vah). E puatardimata kaj ka džal
palo katalogo ćerdol katar e potretujra e Romengi kaj mutade pe maškar e manuš ili hi pe kuva dhrom. Barvale!
Kaj mangena diken jek društvo andar e serija portretonengi inaj nevipe ane istorija e fotografijahki. Ane aver nivo angažovanjehko te umjetničko sloboda,
but lače fotografujra lijeha te ćeren sinteza, andar jek društveno-istorijsko vakti , a da li seha kuva egzaktno dokumentarno diklipe kaj hi ćerdo katar šel ćerde
fotografije (Sander), gija ćerde telune vozujra (Evans) ili kana hi paradigmični putarimata andar o američko društvo (Serrano). Ali e Roma te lengi kultura naladinjale
ane kotorae barengi umjetnikonengi sar kaj hi o Bressono te koudelke, a ane maj but e fotografujra pe akava aven sar andar egzotično avejrahki, andar huhavno muj,
e gućaha ili bigućahke istaren ku stereotipujra andar e Roma. Kulehke akava projekto trubuj lohke de dikljolpe ze te ćerdol te na džal ane predrasude jer kuleha
kaham džal ano bango vah(ane lahko negiranje, te ćerdol e dujto marginalizacija, te ćerdol cinono ane cinono phero, ) I gija, pe aver katar e ćerdipe katar e aver
fotografujra kaj ćerde ku postupko ano nizo portretonengi, e majbutengi ni del te dikljol baro kontekstualno than.
Sah e fotografije kaj dije ane akava than ćerde hi pe jek vah, sar baravle probukcije, sar kaj hi ćerde e portretujra e barvalengi ili kulengi kaj mangen te nutaven
e političaren, sportistonen, andar o šou biznis e ct. Akate hi o autoroko profesionalno džangljipe andar e komercijalno fotografijahko po čačo vah ćerdo apo
umjetničko muj. A sah ćerde portretujra mutaven von peh, sah so hi pe len thoven len ane jek uloga, sar varkah andar jek profesija. Dikljolpe kaj akala hi ćerde
chra majbut(o fotografo ina novinari , sociologo već hi unjetniko) jekvaro tretmani fotografijahko ( kham, palunipe, uglo snimanjehko...) ćerdah te avel sar
o dokumentovano te te dujralel e autoroh, te sliči kaj hi ka portretujra birome maškar šel ili duj šel agasave, potenciri „reprezentativnost“ djelohke. Isto gija ano
studijo hi ćerdo te sah dikljol ano ambijenti(a kuva hi milo maškar e fotografonen kana hi e „dujtonjahke diklipe“), kaj putren o than te dikljolpe ku individua.
Pratin len e kale te parne fotografije kaj poloke iđaren ano than kaj ka isaja živin te ćeren bući kaj sah e vorba iđarel ano geografsko te socijalno than e Crna Gorahko.
Gija sar o Duško Miljanić maladah te mutavel pi vorba andar e Barvale Roma ni ćerdol te mutadol sar hi von averečande, ni kaj von ćerde vareso baro, a maknime
hi i o (majbut huhavno) identitetsko diskurs. Ka portretujra mutaven univerzalni civilizacijski barimata kaj korkore pe peh činen e „majbare“ te „cinine“.
Kaj birosardah e specifično modeli hi ane funkcija kale nakanahke. Pe kuva vah ka fotografije trubuj prvo te dikljon sar građansko portreti.
Lazar Pejović
Pažnja koja se poslednjih godina poklanja položaju i problemima manjina (a koja je, nažalost, više posledica pukog usvajanja standarda nego stvarnog sazrijevanja društva) stvorila je klimu za nastajanje ozbiljne angažovane umjetosti koja se bavi ovom temom. (Angažovana umjetnost svakako nije u crnogorskoj umjetničkoj tradiciji; ova izložba ukazuje da se i tu stvari mijenjaju.) Izložba koju prati ovaj katalog sastoji se od portreta Roma i Egipćana koji su se afirmisali u društvu ili su na putu afirmacije. Barvale - uspješni!
Pokušaj sagledavanja jednog društva kroz serijske portrete nije nova stvar u istoriji fotografije. Uz različit nivo angažovanosti i umjetničke slobode, mnogi značajni fotografi pokušali su da naprave sintezu, presjek određenog društveno-istorijskog trenutka ili epohe, bilo da se radi o egzaktnom dokumentarstičkom pregledu sačinjenom od stotina aranžiranih fotografija (Sander), nasumičnih portreta iz podzemne željeznice (Evans) ili kompilacije paradigmatičnih predstava američkog društva (Serrano). Iako su se Romi i romska kultura našli u djelima velikih umjetnika poput Bressona i Koudelke, u većini slučajeva fotografi za ovom temom posežu tek kao za egzotičnom različitošću, uz često lažni patos i saosjećanje, svjesno ili nesvjesno podržavajući notorne stereotipe o Romima. Stoga je ovaj projekat bilo potrebno pažljivo koncipirati i dosledno sprovesti jer oponiranje jednoj predrasudi može lako da ode u krivom smjeru (npr. u njeno banalno negiranje ili sekundarnu marginalizaciju, stvaranje slike „manjine u manjini”). Takođe, za razliku od radova pomenutih fotografa koji su koristili postupak serijskog portreta, kolektivna svijest u ovom slučaju ne nudi naročito veliki kontekstualni manevarski prostor.
Sve fotografije koje su ušle u ovaj izbor napravljene su na isti način, u maniru visokobudžetne produkcije, tipičnom za portrete uspješnih ili onih koji se tako žele predstaviti - političara, sportista, zvijezda šou biznisa i sl. Ovdje je autorovo profesionalno iskustvo iz oblasti komercijalne fotografije na pravi način stavljeno u službu umjetničkog izraza. Iako sve portretisane individue na fotografijama prestavljaju sebe same, elementi kostima, rekvizita, gest itd., često ih stavljaju u određenu ulogu, kao reprezente određenog tipa ili profesije. Jasno je da su ovi, ponekad namjerno prenaglašeni indikatori u funkciji uopštavanja i čisto fotografskih kvaliteta (uvijek se mora imati u vidu da autor nije novinar ili sociolog već umjetnik). Istovjetan fotografski tretman (svjetlo, pozadina, ugao snimanja...) omogućava privid dokumentarnosti i određenu distancu autora, čak prizvuk izvjesnog automatizma iz čega se stiče utisak da su izloženi portreti izabrani iz desetina ili stotina sličnih fotografija, potencirajući „reprezentativnost” uzorka. Takođe, izborom studijskog okruženja napravljen je i otklon od konteksta koji obično ide uz portret u ambijentu (inače omiljen među fotografima kad su u pitanju „slikovite drugosti”), otvarajući prostor za dodatno naglašavanje individualnosti modela. Prateće crno-bijele fotografije diskretno uvode okruženje u kojem portretisani ljudi žive i rade, što cijelu priču smješta u izvjesni (tek naznačen) geografski i socijalni okvir današnje Crne Gore.
Način koji je Duško Miljanić izabrao da ispriča priču o uspješnim Romima i Egipćanima ne oslanja se na isticanju njihove različitosti, ni na značaju ili veličini njihovog postignuća, a izbjegnut je i uvijek ambivalentan (i često sumnjiv) identitetski diskurs. Ovi portreti afirmišu univerzalne civilizacijske i građanske vrijednosti koje same po sebi ukidaju podjelu na „većinu” i „manjine”. Izbor specifičnog žanrovskog modela potpuno je u funkciji ove namjere. U tom smislu ove fotografije treba posmatrati prvenstveno kao građanski portret.
Lazar Pejović
The attention which, during the previous years, has been paid to the position and problems of the minorities (which is, unfortunately, more the consequence of the
mere adoption of standards than the real maturing of the society) has created a climate for creation of seriously engaged art that deals with this subject (engaged art
however does not belong to the Montenegrin artistic tradition; this exhibition implies that things are changing in that field as well). This catalogue is prepared for the
exhibition, which consists of the portraits of Roma who have asserted themselves in the society or who are on the way of assertion. Barvale – Successful!
The attempt to perceive a society through serial portraits is not a new thing in the history of photography. With the different level of engagement and artistic freedom,
many famous photographers have tried to make a synthesis, review of certain social-historical moment or epoch, whether it is an documentary review consisting
of hundreds of arranged photographs (Sander), random portraits of people from subway (Evans) or a compilation of paradigmatic presentations of American society
(Serano). Although Roma and their culture have been subject of works of art of some great artists, such as Bresson and Koudelka, in many cases, photographers
choose this subject just as an exotic diversity, often with insincere pathos and compassion, consciously or unconsciously supporting notorious stereotype about Roma.
Thus, it was necessary to prepare very carefully and consistently implement this project, since opposing to a certain prejudice can easily be misunderstood
(for example, as a simple denyal, secondary marginalization or making of the picture „minority in minority”). Also, as opposed to the works of the mentiond
photographers who used the serial portrait method, collective consciousness, in this case, it does not offer especially large contextual room for manoeuvre.
All the photographs which are included in this selection have been taken in the same manner - high-budget production manner, which is typical for portraits
of successful persons or those who want to present themselves as successful persons - politicians, sportsmen, show business stars and similar. The author’s
professional experience in the field of commercial photography has been appropriately used for the purpose of artistic expression. Although, all portrayed individuals
represent themselves on photographs, costume elements, equipment, gesture often make them play certain roles – as representatives of certain type or profession.
It is clear, that these, sometimes intentionally over-emphasised indicators, serve for generalization purposes and for entirely photo- quality purposes (it must always
be born in mind that an author is not a journalist or sociologist, but an artist). Identical photographic treatment (lights, background, photo-shot angle...) enabled
illusion of documentarism and certain distance of the author, even an admixture of certain automatism what makes an impression that the exhibited portraits have
been chosen from tens or hundreds of similar photographs, emphasizing the »representativeness« of the model. Also, the choice of studio environment enabled
deviation from context which usually accompanies ambient portraits (which are commonly popular amnong photographers regarding „picturesque diversity”),
creating the room for additional emphasizing of model individuality. Accompanying black and white photographs discretely introduce the environment where
portrayed people live and work, what puts the whole story within particular (just specified) geographical and social framework of contemporary Montenegro.
The method which Duško Miljanić has chosen to tell the story about the most successfull Roma does not rely on emphasizing of their diversity nor on importance
or dimension of their achievement, while always ambivalent (and often disputable) identity discourse has been avoided. These portraits assertain universal
and civil values which by themselves eliminate division into „majority” and „minorities”. The choice of specific genre model completely serves this purpose.
In terms of that, these photographs should be observed primarily as civil portraits.
Lazar Pejovic